Bir Çocuk Kardeşi Olduğu İçin Büyümez!

Bir Çocuğun Doğma Amacı Sadece Diğer Çocuğa Arkadaş Olması Olmamalı...

Genel olarak özelikle ülkemizde bazı duygulardan korkarak ya da bastırarak büyüyoruz. Kıskançlık da başta kötü çağrışımlar yapılan hatta korkulan duygulardan bir tanesi. Herkes kendi deneyimlerinden biliyor ki acı veren bir duygu kıskançlık .Aslında karşılaşmaktan kaçtıkça karşımıza çıkan bu duyguyu ele almak oldukça önemli..

Aslında kıskanmak ne demektir?
En basit anlamıyla sizde olmayan, eksiklik duyduğunuz ya da sizde var olmasını hayal ettiğiniz durumu bir başkasında gördüğünüzde bir tarafıyla “bu benim olsun istiyorum” demektir. İş duygulara gelince ise beni daha çok sevsin ya da başka bir deyişle onun ve benim aramdaki sevgiye başka hiç kimseler giremesin demektir. Kıskanılan kimi zaman başarı, kimi zaman partner, kardeşler, arkadaşlardır. Erişkin hayatta kıskandığın her neyse farketmek aslında bu konudaki arzunu da fark etmektir. Bunun için izlenecek yollara baktıldığında kıskançlığın kendisi geliştiricidir. Yani kıskanılan durum bir eksikliği fark etmek ise eğer bunu yerine koymak içinde harekete geçirir. Kıskanılan kişiyle özdeşleşme kimlik duygusu oluşumunda önemlidir. Kıskanabilmek öncelikle ilişki kurabilmek demektir ve bu da duygusal bir yatırımı beraberinde getirir. İlişki ise sadece öfke ve yıkımla değil sevmek ve paylaşmak ile ilgili de bir şeydir. Her duygunun kararında yaşanması gerektiği gibi kıskançlığın da yaşanma şiddeti önemlidir. Kardeş kıskançlığı ve rekabet ruh sağlığının önemli bir noktasıdır. Çocuğun kimlik tanımı için, diğerinden farklı bir kimliği olduğunun tanımlanması aşamasına büyük faydalar sağlar. Kardeşinde olan ve onda olmayan her neyse özdeşleşme yoluyla kendine katmak ister ve kendi kimlik duygusunun gelişiminde çok önemlidir. Diğer yandan kendini diğerlerinden ayıran özellikleri de fark etmesi uzun vadede bunların gelişimine de yol açabilir. Arkadaşlığında benzer bir işlevi vardır. Arkadaşlık kardeşlikten sonra gelen bir şeydir aslında ama özünde birbirlerine benzerler.

Herkesin bir kardeşi olmalı mıdır?
Bu kararı vermesi gereken kişi anne baba olmakla birlikte her kardeşin insan ruhsallığına çok fazla katkıları vardır.

Yeni bebek için doğru zaman ne zaman?
Anne her bebeğe kendini sadece bedensel olarak değil; ruhsal olarak da hazırlar. Üstelik anne rahminden çıktığı anda gerçekten doğum eylemi tamamlanmış değildir. Bebek annenin ruhsal alanını kullanır. Bu ilk ilişkide tüm ihtiyaçları karşılanan bebekte cennetteyim ve her şey benim kontrolümde duygusu oluşur. Giderek gerçekler dünyasına geçişle birlikte o da anlar ki anne aslında kendinden başka bir kişi ve cennet güzeldi ama bu eksiklik duygusuyla fark ettiği kendi ruhsal alanı var ve bununla yola devam edecek. Bu da en az 36 ay gibi önemli bir vakit alır. Bu sebeple anne baba olma kararı eşlerin bu duygusal ve fiziksel sürece hazır olmalarıyla ilgili alınması gereken bir karar olsada 3 yıllık bir ara olması diğer çocuğa yer açılması açısından önemli olacaktır. Kardeşi olmasını istemekle çok haklısınız ve kardeşi olması çocuğun hayatına mutlaka önemli katkılar sağlayacaktır ancak anne baba olarak buna hazır olmak her şeyden önemli. Bir çocuğun doğma amacı diğer çocuğa arkadaş olması ise sadece bu iyi bir varoluş sebebi olmaz.

Kardeş kıskançlığı anneleri neden çok çaresiz durumda bırakıyor?
Çok hızlı akan bu yüzyılda insanlar sezgileriyle içgüdüleriyle giderek daha az kontak halinde olduğu gibi annelerde annelikle ilgili müthiş bir sezgisel gücü giderek yok sayıp sorunlara hızlı ve pratik çözümler arayışına yöneliyorlar. Teknoloji ve hızla artan bilimsel veriler altında daha da yetersiz hisseden anneler görüyorlar ki hiçbirşey çocukla ilişkilerini tam olarak anlatmıyor. Hızlı devinim insanları doğal olmaktan uzaklaştırıyor.

Kardeşler kavga ediyorsa ne zaman müdahale etmeliyim.
Bunun yanıtı aslında çok basit: Kan çıkmadan müdahale etmeyin... Kardeş kavgalarının tamamı aslında anne babaya iletilen duygudur. Anne babayla yaşanan tüm temel çatışmalar orada sergilenir. Anne babaya karşı ortaya çıkan duygudur ama çatışma birbirleri üzerinden yaşanır. Bu duyguyu kardeş kavgası olarak ele almak aslında yükü çocukların üzerinde bırakıp kendi üzerimize almamakla ilgili bir şeydir. Aslında birbirleriyle çatışırken sizin duruma olan tutumunuzu değerlendirirler ve sizin müdahalenizi var olan çatışmayı kısa süreli olarak baskılasa da sonraki çatışmaların sıklığını arttırıp daha şiddetli yaşanmasına sebep olur.

Eşitlikçi olmak doğru mudur?
Eşitlik, takıntı düzeyindeyse birazda tersini düşünüp neyi kompanse etmeye çalıştığımıza bakmalıyız. İlk çocuk ilk göz ağrısıdır. Anneden çocuğa çok daha büyük bir ruhsal yatırımdır. Anne babaları ilk anne baba kılandır. Annelerin ve babaları ergenlikten erişkinliğe geçiren bir adımdır. Bu ilk çocuğa yüklenen yatırım daha fazladır. İkinci çocukta işler daha rahattır. Sırf o olduğu için sevilir. Bu eşitsizlik demektir. Çocuklar aralarında kavga ederken tam da bu eşitsizliği sergilerler. Kimi çocuğun mizaç özelikleri bir ebeveyne daha yakın hissettirebilir kendini ya da bir çocuk aslında planlı olarak dünyaya gelmediğinden ebeveynler hazırlıksızdır ona yer açmaya ama diğer kardeşte hazır olabilirler. Bu konuda cinsiyetten yaşam olaylarına kadar birçok sebep sayabiliriz. Çocuklar bu çatışmaların oyuncusu haline gelir. Oradaki olay anne baba ve çocuklar arasındaki ilişki dinamikleriyken bunu kardeş kıskançlığına bağlamak ana sorunu görmezden gelmek olabilir. Oysaki insan kendi çatışmalarının sorumluluğunu almalıdır. Bu noktada bu şikayetle gelen birçok hastada aslında tam da anne babaların bu konudaki duygularını ifade etmesiyle çocuklar bu çatışmayı sergilemez oluyorlar.

Yeni kardeş çocuğa nasıl anlatılmalı?
Eğer kıskançlık ile ilgili bir endişeniz varsa önce kendinizle bu endişe hakkında düşünmek önemli. Böyle hissetmenize sebep olabilecek duygular neler? Diğer taraftan nasıl gebelikte siz duygusal olarak çocuğa hazırlandıysanız çocuğu da kardeşine hazırlayın.

  • O zaman karar sizinse onay bekleyerek açıklamak doğru değil, çünkü onu hayata getirme kararı veren ve bakım vericisi olan kişi sizsiniz
  • Sanki bir suç işlemiş aslında ona haksızlık yapıyor duygusuyla neredeyse özür dileyerekte değil; ilk çocuğunuza daha az vakit ayırmanın getirdiği suçluluk duyguları son derece doğal ama hayatta sizinde yolunuzu bulduğunuz gibi o da bu annesinin sevgisini paylaşmanın getirdiği duygularla başa çıkarak kendi kimlik duygusunu oluşturup sizin gibi kendi yolunu bulacak
  • Sanki çok önemli bir şey değilmiş gibi üzerini kapayarak sıradanlaştırarak da değil.Çünkü ailenize yeni bir bebek gelmesi ailenizde yeni bir düzen ve değişimi beraberinde getirecek. Bu değişimi çocuğunuz da yaşayacak. Bunu yok saymaktansa onu hazırlamak çok daha önemli
  • -Büyük beklentiler içine sokarak aşırılaştırarak da  değil. Çoğu çocuk kardeşinin doğumuyla artık onunla oyunlar oynayacağına dair pek çok hayal kurarken bir bakar ki konuşamayan yemek yiyemeyen ve annesinin tüm vaktini alan bir şey bebek dedikleri, bu bir hayal kırıklığıdır.

O zaman “Özenle” yapılmalıdır.
Bu nasıl yapılabilir aslında en önemli şey an samimi olanı kendi duygularınızdan ve sezgilerinizden yola çıkmaktır. Onun kendi doğum öyküsünü fotoğraflarla ve kendi duygularınızla (eve gelişini, herkesin onu merak ettiğini, ilk haftalarda emdiğini, ağladığını, gece uyumadığını ama şimdi kendi başına bile yatmayı başardığını) anlatabilirsiniz . Yeni gelecek bebek içinde büyürken bunların olduğunu, birlikte görebileceklerini anlatabilirsiniz. Ona ve bebeğe birlikte elbise seçebilirsiz .Ultrason incelemesine beraber gidebilirsiniz. Bebek eşyalarını tanıtabilirsiniz. Doğumdan sırasında ve sonrasında evin durumu ile ilgili bilgi verebilirsiniz. Onu sevdiğinizi ve bunun bebeğin doğumuyla değişmeyeceğini söyleyebilirsiniz.

Denge önemli
Anne baba olabilmek için önce karıkoca olmak gerekir. Anne baba olduktan sonra eş ilişkisine yatırım azaldığında aile içi denge bozulur ve bundan tüm bireyler olumsuz etkilenir. Annelerin çocuklarıyla kurdukları koalisyonlar içinde babanın dışarıda kalması da dengenin sağlıklı kurulmasına engel olur. Baba hamilelik döneminde hassas ve kırılgan anneyi kapsayan bir baba olarak babalığa başlar. Eşe fiziksel ve duygusal konforunu sağlaması için olanak sağlar. Yeri geldiğinde anne çocuk arasındaki ilişkiye nüfüs edebilen bir baba olması gerekir ki bu da çocuğun bireyselleşmesi için önemli bir adımdır. Aile bir sistemdir ve tüm ilişkilerin yeri önemli ve biriciktir. Birinde olan sıkıntı tüm sistemi etkiler.

Bir Çocuk Kardeşi Olduğu için Büyümez... Ailenin yeni üyesi aranıza katıldıktan sonra ne yapacaksınız? 
Artık yeni bebek gelmişse ve anne babalar her zaman çocuğun duygularını anlamaya yönelik davranmalı ve kabul edici olmalıdır. Evet çocuk hayat yolunda artık anne ve babasının sadece onu sevmediği evde ondan daha fazla bakım ihtiyacı olan bebeği de sevdikleri ve ilgilendikleri gerçeğini kabul ederken bir taraftanda kendi sevilme değer verilme ve gelişim dönemine göre ihtiyaçlarınında karşılanıp karşılanmadığını test edecektir. Çocuğa artık sen büyüdün demek çocuğun dünyasında  artık kendi başınasın şeklinde duyulabilir. Dolayısıyla unutmayalım ki kardeşi oldu diye o büyümedi. O da hala ihtiyaçları olan bir çocuk ve şu anda çok önemli bir deneyim yaşıyor. Bazı çocuk daha ataktır bazısı daha konuşkan bazısı daha zayıf kendine has mizaç özelikleriyle doğarlar. Bazen anne-babalar farkında olmadan ya da olarak bir çocukla daha yakın bir koalisyon kurabilirler. Kendini koruyamayan çocuğa daha koruyucu davranmak ya da belli bir cinsiyetten çocuk beklentisi olan bir ebeveynin o çocukla daha yakın olması gibi her türlü  özel paylaşım; küçük ayrıntılar gibi görünse de kardeş kıskançlığındaki çatışmanın mihenk taşlarıdır. Kavgalarda en büyük yapılan yanlışlardan biride hakem olmaktır. Aslında kilit nokta eşit süre ilgilenmek değil ama adil olmaktır. İhtiyaçlarının karşılanması üzerinden giden bir adalet duygusu önemlidir. Tekrar belirtilmeli ki kan çıkmadan kardeş kavgalarına karışılmamalıdır. Kardeşiyle kontak kurmasına dokunmasına izin vermek kurulacak bağı geliştirirse de 5 yaş altı çocuklar öfkelerini denetlemekte zorlanabildiklerinden ebeveyn gözetiminde olmalıdırlar. Her ne kadar zor olsada eskiden olan ev düzeninin mümkün oldukça değiştirilmemeye çalışılması çocuğun güven duygusunu korumak adına faydalı olacaktır.
    
KISACA ; Kıskanan çocuk; küçülebilir ya da fazlaca büyüyebilir. Her ikisinde de amaç annenin ilgi ve sevgisini geri almaktır. Uyku, iştah bozulduysa, annede depresyon varsa, destek sistemleri yetersizse ve sevilmeme istenmeme ile ilgili sıkıntılar arttıysa o zaman durumu biraz daha ciddiye almak gerekir. Çünkü burada önemli olan şey kıskançlığın buz dağının üstünde görülen kısım olduğu ve altta yatan çok önemli ilişkisel problemler olabileceği unutulmamalıdır. 

Sayaç