Çocuk ve Tuvalet Eğitimi

Tuvalet Eğitimi

Tuvalet eğitimi bazı anne babalar için zorlayıcı bir süreçtir ve çocuklarıyla olan iletişimlerini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu gibi zorlukların önüne geçmek için tuvalet eğitimi konusunda bilgi sahibi olmak ve çocukla iş birliği içerisinde bu süreci tamamlamak önemlidir. Çocukların 24-36 ay arasında tuvalet alışkanlığını edinmesi beklenir. Her çocuğun gelişimi farklı olduğu için tuvalet eğitiminin ne kadar süreceği de çocuğa göre farklılık gösterebilir. Bazı çocuklar hızla öğrenirken, bazılarının bu alışkanlığı kazanması zaman alabilir. Çocuğun tuvalet alışkanlığı kazanmadan önce yeterli bedensel ve zihinsel gelişim düzeyine ulaşmış olması gerekir. Yeterli motor gelişime ulaşan bir çocuk (2-2,5 yaş civarı) kendisi tuvalete oturabilecektir. Kas kontrolü bu alışkanlığın kazandırılmasında önemli olduğundan olması gerekenden erken yaşta ve baskıcı bir tutumla tuvalet eğitimi vermeye çalışmak çocukları ruhsal açıdan olumsuz etkileyebilir. Çocuklar tuvalet eğitimine güvenli hissettikleri, sakin bir dönemde başlamalıdırlar. Örneğin kardeş doğumu, meme emmeyi yeni bırakmış olmak, emziği bırakmaya çalışmak, aile içi sorunların (örn. boşanma, vb…) olması gibi dönemler çocuğu tuvalet eğitimine alıştırmak için uygun zamanlar değildir. Tuvalet eğitimi sürecindeki en önemli nokta çocuğun bu konuda kontrolün kendi elinde olduğunu hissetmesidir. Bu yaş grubundaki çocuklar bireyselliğini ve bağımsızlığını ortaya koymaya çalışırlar. Kendi kontrollerini kazanmaya çalıştıkları için anne-babanın aşırı ısrarcı olması ve çocuğu kontrol etmeye çalışması çatışmayı artırır. Çocuğun tuvaletini söylemeyi öğrenmesi için onu cesaretlendirmek, teşvik etmeye çalışmak doğru tutumlar olmakla beraber zorlamak, baskı yapmak, sert bir tutum sergilemek son derece yanlıştır. Bu konuda katı ve otoriter davranıldığında çocuğun duygusal gelişiminde sorunlar oluşabilir. Ayrıca çocuk sert tutumlar karşısında direnç geliştirerek tuvalet alışkanlığı kazanmayı reddedebilirler. Bu durum ebeveyn-çocuk arasında bir çatışmaya dönüşebilir.

Bazı çocuklar için tuvalete oturmak da endişe verici olabilir. Bu yaştaki çocuklar için dışkı onların bedeninin bir parçası olarak algılanır. Bu nedenle “kendilerine ait bir parçanın” yok olmasını görmeyi istemedikleri için sifonu çekmeyi reddedebilirler ya da ısrarla dışkılarına bakmak isteyebilirler. Bu durum genellikle kendiliğinden düzeldiği için fazla tepki vermeyip sabırlı davranmak uygun olacaktır. “İstersen tuvalete yapabilirsin, istersen lazımlığa” gibi anne babanın çocuğa lazımlık ya da tuvalet konusunda ısrar etmeden bunlar arasında seçenek sunması daha doğrudur.  Tuvalet eğitimine lazımlıkla başlanıldığı durumlarda lazımlığı çocuğun yaşam alanında bulundurmak önemlidir. Alışması için istiyorsa önce giysileriyle oturmasına, sonrasında beziyle oturmasına, daha sonrasında ise bezsiz oturmasına izin verilebilir. Baskıyla lazımlığa oturan çocuklar ileriki zamanlarda bunu reddetmeye başlayabilrler. Bunun sonucunda idrar ya da dışkılarını bile bile tutarak kabızlık geliştirebilirler ya da altlarına kaçırabilirlerBazı anne-babalar çocuklarının altlarını bilinçli olarak ıslattıklarını düşünebilir. Oysa tuvalet alışkanlığını kazanmakta zorluk çeken çocuk buna gerçekten hazır hissetmeyebilir. Bilinçli olarak altını ıslatan çocuklar kendi duygularıyla ilgili çevrelerine bir mesaj vermek, rahatsız oldukları durumları ifade etmek için bunu yaparlar. Bu gibi durumlarda ebeveynin anlayışlı ve sabırlı olması çocukla olan ilişkisini ve iletişimini güçlendirecektir. Anne babaların bu konudaki yanlış tutumları, çocukta özgüven eksikliği, öfke problemi, aşırı kaygılı olma gibi sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Anne-Babalar Nelere Dikkat Etmeliler?

  • Her çocuğun tuvalet alışkanlığı kazanabilmek için hazır olduğu dönem fiziksel, ruhsal ve duygusal açıdan farklı olabilir.
  • Tuvalet alışkanlığını kazanma sırasında bazı kazalar ve geri dönüşler yaşanabilir. Bu durumlarda anlayışlı, sabırlı ve destekleyici olmak gerekir. “Bu sefer yetişemedik, ama önemli değil bir dahakine yetişiriz” gibi cümleler daha teşvik edici olacaktır.
  • Altına kaçırdığında “hadi bunu birlikte temizleyelim” diyerek çocuğu da sürece dahil etmek gerekir.
  • Çocuğunuzun üzerinde kolayca çıkarabileceği giysiler olması önemlidir.
  • Tuvalet ihtiyacı olduğunu hissettiğinizde lazımlığa/klozete oturabileceği konusunda seçenek sunabilirsiniz.
  • Tuvalet eğitimi sırasındaki aşırı sert ve baskıcı tutumlar çocuğun ters bir tepki geliştirmesine ve bu sürecin çatışmalı hale gelerek daha da uzamasına neden olabilir.
  • Çocuk tuvaletinin geldiğini her söylediğinde onu cesaretlendirmek ve bu davranışın oturmasını sağlamak için çocuğa olumlu mesajlar vermek gerekir.
  • Tuvalet eğitimi verilirken bir düzen oluşturmak önemlidir. Sabah kalkınca, öğlen yemeklerinden sonra ve akşam yatmadan önce, hatta gece uykusunun arasında kaldırılarak tuvalete gidilmesi baskıcı olmadan çocuğa öğretilebilir.
  • “Artık büyüdün, altını bebekler ıslatır” gibi cümleler kurmaktan çocukta özgüven sorunlarına ve suçluluk duygularına neden olabilir.
  • Özellikle 4 yaşından sonra devam eden ya da bu alışkanlığın kazanılmış olmasına rağmen yeniden başlayan alt ıslatma sorunları durumlarında bir uzmandan yardım almakta fayda olmaktadır.

PSK.Zeren KADIOĞLU

 

 

 

Sayaç